दै चालु वार्ता 
मग चीनने कोणाला दिले युद्ध संपवण्याचे वचन?
सध्या संपूर्ण जगाचे डोळे मध्य पूर्वेकडे लागलेले आहेत. एकीकडे अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांची आक्रमक भूमिका आणि दुसरीकडे इराणचा ‘आरपार’ लढण्याचा पवित्रा, यामुळे जागतिक शांतता धोक्यात आली आहे.
कोणाचेही ऐकण्याच्या मनस्थितीत नसलेल्या या दोन महाशक्तींच्या वादात आता चीनने ‘किंगमेकर’च्या भूमिकेत प्रवेश केला आहे. चीनचे परराष्ट्र मंत्री वांग यी यांनी गुरुवारी बहरीनच्या परराष्ट्र मंत्र्यांशी चर्चा करून एक असा प्रस्ताव मांडला आहे, ज्यामुळे युद्धाचे ढग विरघळण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.
वांग यी आणि बहरीनमध्ये काय घडलं?
मिळालेल्या माहितीनुसार, चीनच्या कम्युनिस्ट पक्षाच्या केंद्रीय समितीचे सदस्य वांग यी यांनी बहरीनचे परराष्ट्र मंत्री अब्दुललतीफ बिन रशीद अल झयानी यांच्याशी दीर्घकाळ दूरध्वनीवरून चर्चा केली. या संवादाचा मुख्य हेतू होता – ‘मध्य पूर्वेतील रक्तपात थांबवणे’. वांग यी यांनी स्पष्ट केले की, चीन कोणत्याही प्रकारच्या आक्रमकतेला विरोध करतो. जेव्हा जगातील बलाढ्य देश युद्धाची भाषा करत आहेत, तेव्हा चीनने बहरीनसारख्या महत्त्वाच्या आखाती देशाशी संवाद साधून हे दाखवून दिले आहे की, त्यांना या प्रदेशात दीर्घकालीन स्थिरता हवी आहे.
चीन-पाकिस्तानचा ‘पंचसूत्री’ उपक्रम
या चर्चेतील सर्वात महत्त्वाचा भाग म्हणजे चीन आणि पाकिस्तानने संयुक्तपणे सादर केलेला ‘पंचसूत्री’ शांतता प्लॅन. आखाती प्रदेशात शांतता राखण्यासाठी या पाच मुद्द्यांवर चीनने भर दिला आहे:
१. नागरी लक्ष्यांचे रक्षण: युद्धात निष्पाप नागरिकांचा बळी जाऊ नये, यासाठी नागरी वस्त्या आणि बिगर-लष्करी ठिकाणांवर होणारे हल्ले त्वरित थांबवण्यात यावेत.
२. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीची सुरक्षा: जागतिक तेल पुरवठ्यासाठी ‘लाईफलाईन’ मानली जाणारी होर्मुझची सामुद्रधुनी कोणत्याही परिस्थितीत बंद होऊ नये किंवा तिथे युद्ध होऊ नये.
३. सागरी वाहतूक पूर्ववत करणे: व्यापारी जहाजांवरील हल्ले थांबवून आंतरराष्ट्रीय जलमार्गातील वाहतूक सामान्य करणे.
४. त्वरित युद्धविराम: दोन्ही बाजूंनी गोळीबार थांबवून संवादाची दारे उघडणे.
५. संयुक्त राष्ट्रांची सक्रिय भूमिका: हा वाद सोडवण्यासाठी संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेने केवळ तणाव वाढवण्याचे काम न करता, प्रत्यक्ष तोडगा काढण्यासाठी पुढाकार घेणे.
ग्लोबल साऊथ आणि लहान देशांचे रक्षण
चीनने या चर्चेत एक अत्यंत महत्त्वाचा मुद्दा मांडला, तो म्हणजे ‘ग्लोबल साऊथ’ देशांचे हित. वांग यी म्हणाले की, ‘चीन एक जबाबदार जागतिक शक्ती म्हणून लहान आणि मध्यम आकाराच्या देशांच्या हिताचे रक्षण करेल.’ याचा अर्थ असा की, अमेरिका आणि इराणच्या युद्धात ज्या लहान देशांची अर्थव्यवस्था भरडली जात आहे, त्यांच्या पाठीशी चीन उभा राहणार आहे. यासाठी चीनने आपला जुना मित्र पाकिस्तानलाही सोबत घेतले आहे, जेणेकरून मुस्लिम देशांमध्ये या प्रस्तावाला अधिक मान्यता मिळेल.
बहरीनची चिंता आणि चीनकडून अपेक्षा
बहरीनचे परराष्ट्र मंत्री अल झयानी यांनी आखाती देशांच्या सुरक्षेसमोर असलेल्या गंभीर आव्हानांचा उल्लेख केला. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील तणावामुळे बहरीनसारख्या देशांच्या अर्थव्यवस्थेला मोठा फटका बसत आहे. बहरीनने स्पष्ट केले की, ते संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेच्या माध्यमातून हा प्रश्न सोडवण्यासाठी चीनसोबत खांद्याला खांदा लावून काम करण्यास तयार आहेत. चीनसारख्या स्थायी सदस्याने यात लक्ष घातल्यामुळे आखाती देशांमध्ये आशेचा किरण निर्माण झाला आहे.
ट्रम्प आणि इराण ऐकणार का?
आता सर्वात मोठा प्रश्न हा आहे की, डोनाल्ड ट्रम्प आणि इराणचे सर्वोच्च नेते चीनच्या या मध्यस्थीला किती महत्त्व देतात? चीनने पाकिस्तानला सोबत घेऊन एक ‘बॅलन्सिंग ॲक्ट’ करण्याचा प्रयत्न केला आहे. एका बाजूला अमेरिका आपली लष्करी ताकद दाखवत असताना, चीन आपल्या ‘डिप्लोमॅटिक’ ताकदीने जगाला शांततेचा मार्ग दाखवू पाहत आहे. जर हा पंचसूत्री उपक्रम यशस्वी झाला, तर जागतिक राजकारणात चीनचे वजन अमेरिकेपेक्षाही जास्त वाढू शकते.
