दै चालु वार्ता 
दैनिक चालू वार्ता प्रतिनिधी- प्रताप नागरे
वाशिम
१२ जानेवारी हा दिवस केवळ एका महान ऐतिहासिक व्यक्तिमत्त्वाची जयंती नाही, तर राष्ट्रनिर्मितीच्या प्रक्रियेत मातृत्वाच्या निर्णायक भूमिकेचे स्मरण करून देणारा दिवस आहे. राजमाता जिजाऊ—या नावातच धैर्य, त्याग, दूरदृष्टी आणि राष्ट्रभावनेचा इतिहास सामावलेला आहे. छत्रपती शिवाजी महाराज घडले, कारण त्यांच्या पाठीशी उभी होती स्वराज्याच्या संकल्पनेने प्रेरित झालेली एक जागरूक, कणखर आणि दूरदृष्टीची माता.
राजमाता जिजाऊंनी शिवरायांना केवळ तलवार चालविण्याचे शिक्षण दिले नाही, तर न्याय, नीती आणि जबाबदारीची जाणीवही दिली. रामायण-महाभारताच्या कथा सांगताना त्यांनी पराक्रमासोबत मूल्यांची शिकवण दिली. स्वराज्य म्हणजे केवळ सत्ता नव्हे, तर जनतेच्या हितासाठी उभी राहणारी व्यवस्था आहे, ही भूमिका त्यांनी लहान वयातच शिवाजी महाराजांच्या मनावर ठसवली. त्यामुळेच शिवरायांचे नेतृत्व केवळ युद्धकौशल्यापुरते मर्यादित न राहता लोककल्याणकारी ठरले.
आईच्या संस्कारांनी राजा घडतो,
आणि राजाच्या विचारांनी राष्ट्र घडते.
पती शहाजीराजे यांच्यापासून दूर राहून, सततच्या अस्थिरतेत आणि संघर्षांतही जिजाऊंनी कणखरपणा सोडला नाही. उलट, संकटांनीच त्यांच्या विचारांना अधिक धार दिली. त्या केवळ एका पुत्राची माता नव्हत्या, तर एका युगपुरुषाच्या वैचारिक पायाभरणी करणाऱ्या दूरदृष्टीच्या मार्गदर्शक होत्या. त्यांच्या प्रत्येक निर्णयातून आणि शब्दांतून स्वराज्याचा आत्मविश्वास प्रकट होत राहिला.
आजचा समाज अनेक मूल्यसंघर्षांतून जात असताना, राजमाता जिजाऊंचे विचार अधिकच महत्त्वाचे वाटतात. स्त्रीशक्ती म्हणजे केवळ सक्षमीकरणाचा नारा नसून, ती राष्ट्राच्या जडणघडणीतील मूलभूत शक्ती आहे, हे जिजाऊंच्या जीवनातून स्पष्टपणे दिसून येते. कुटुंब, समाज आणि राष्ट्र—या तिन्ही स्तरांवर संस्कारांची जबाबदारी किती निर्णायक असते, याचे जिवंत उदाहरण म्हणजे राजमाता जिजाऊ.
स्वराज्य तलवारीने जिंकले जाते,
पण ते विचारांनी टिकवले जाते.
जिजाऊंची जयंती साजरी करताना केवळ गौरवगान न करता, त्यांच्या मूल्यांची चिकित्सा करणे आज अधिक आवश्यक आहे. अन्यायाविरुद्ध ठामपणे उभे राहणे, कर्तव्याला प्राधान्य देणे आणि समाजहिताचा विचार करणे—हेच राजमाता जिजाऊंच्या स्मृतीला वाहिलेले खरे अभिवादन ठरेल.
स्वराज्य घडविणाऱ्या त्या मातेला, आणि आजच्या काळातही मार्गदर्शन करणाऱ्या राजमाता जिजाऊंना जयंतीनिमित्त साष्टांग नमन. 🙏
